Camn yks be bin yl ncesine dayanyor. Doann safl ve estetii artran bu armaan uygarlk tarihinin tanklar arasna masals bir tesadfle girmi. ykye gre dou Akdeniz’in tccar uluslarndan Fenikeliler, bir kamp ateinde yemek piirirken kaplarn ykleri arasndaki soda karbonat bloklar zerine koyarak piirirler. Ate, sabah snene kadar, karbonat bloklar iindeki ntronu ve kumu eritmi, adeta bir trtl gibi metamorfoza uratarak cama dntrm.
O gn bugn, bu krlgan ve saydam madde insanolunun yaamna bir daha hi ayrlmamak zere girmi. yk byle olsa da, arkeolojik buluntular, camn kefini antik Msr ve Mezopotamya uygarlklarna dayandrr. Yaplan kazlarda, gnmzden 5.500 yl nce bu corafyada retilen cam rnekleri ile karlald. Bin yllarn tesinden yola kan cam, kimi zaman bir koku iesi, bazense karanl aydnlatan bir kandil oldu. Hem ihtiraslarn sakland zehir iesi, hem de hekimlerin ila deposu olan cam, sahibinin sosyal konumunu da belirleyen bir obje olageldi.
Alabastron… Bir Dou Akdeniz Masal Tarihin kaydettii en erken cam rneklerine Dou Akdeniz Havzas’nda rastlyoruz. Denize egemen olmay baarm, Akdeniz’i dize getirmi tccar koloniler kuran Fenikeliler, cam sanatnn harikulde rneklerini de oluturmular. Genel ad alabastron olan Dou Akdeniz camlarnn bu en klasik rneklerinde, Akdeniz’in maviliklerinden, dalgalarndan ve doann yeilden, sarya ve kahverengiye alan ok eitli tonlarndan esinlenilmi. Dou Akdeniz’in gezgin tccarlar eitli esanslar, kokulu yalar ve kimi zaman da deerli ilalarn bu ielerde dnemin sekinlerine ulatrmlar.
Hznn En Asil fadesi Antik toplumlar arasndan zellikle Helenistik ve Roma dnemlerinde cam, sevginin ve hznn ifadesine de araclk etti. Sonsuzlua uurlananlara, geride kalan sevenleri, ilerine gzyalarn koyduklar minik ielerle elik etti bu ebedi yolculua. Gzya iesi ad verilen bu minik objeler her ne kadar stn bir iilik rnei sergilemeseler de, tadklar manevi ykle ve ierdikleri anlamla belki de camn ald en duygusal halin ifadesi oldular. Trl renk ve ebatlarda yaplp gnmze kadar ulaan cam sanatnn bu ilgin rneklerine mzelerde de ska rastlamak mmkn.
Antik Grek ve Roma Dnemlerinde Cam Klasik, arkaik ve Helenistik dnem Grek ve Roma dnemi sanatlarnda, gnmzn seri ve youn retim anlayndan uzak, sanata ve estetie verilen nemin kiisel kullanma dnk objelere de yansd bir yaklam gzlenir. Bu dnemlerde antik cam sanatnn en grkemli rneklerine rastlanr. Deiik llerde fleme, kalp ve aktma teknikleriyle gz alc renklerde retilen objeler, cama verilen nemin ve deerin gstergesi oldu. Ku gvdesi biimli camlardan, hurma biimli ya ve esans ielerine, tabak ve kseden, kulplu bardaklara kadar cam, gnmzde olduu gibi antik yaamn da ayrlmaz bir parasyd.
Antik alarda retilen birok cam rneinde sergilenen ustalk, gnmz uzmanlarn dahi artacak kadar ileri dzeydeydi. Zamanmza ulamay baaran sekin rneklerde lcivertten siyaha, beyazdan yeile ve mavinin trl tonlarna kadar uzanan geni bir renk cmbn grmek mmkn. Bu dnemde cam ustalar, cam yzeyine sar rengi altn yaldz ile verip zerini yine effaf camla srlayabilecek tekniklere de kavutu. Dkm ve fleme teknii bazen bir arada kullanld. Portreli ya da aktma ile zerinde incecik cam filizleri sarl ieler ise bu dnem eserlerinin sekinlii arttran dier detaylar.
Yine bu dnemde cam, ayn zamanda tp alannda da kullanlan bir obje haline geldi. Antik alarn bilge hekimleri zellikle kas arlarn iyiletirirken zel yaplm cam kaplardan yararlanyordu. Bu uygulama gnmzde Anadolu’da halk arasnda halen ‘bardak ekme’ adyla biliniyor.
slam Uygarlklarnda Cam slam kltr corafyasnn Anadolu, Mezopotamya ve Akdeniz Havzas’na doru ilerlemesi ve buradaki kltrel deerleri sentezlemesiyle bir slam sanat anlay olutu. Mimari, tp, astronomi, matematik ve kimya gibi temel alanlarda kaydedilen ilerleme, sanatta da etkisini ksa srede gstererek slam cam sanatn oluturdu.
Suriye merkezli Emevilerle balayp, Badat merkezli Abbasilerle sregiden slam cam gelenei Fatmi, Eyyubi, Memlk ve Seluklu dnemlerinde zirveye ulat. zellikle Fatmi ve Eyyubiler dneminde cam kullanm o derece yaygnlamt ki camdan ‘sence’ adyla para dahi basld. Ancak halk tarafndan benimsenmeyen bu uygulama ksa srede ortadan kalkt. Cam dirhemler para yerine hassas terazilerde arlk lmnde kullanld.
Kllerinden Doan lmez Eser Cam, uygarln geliimi ile neredeyse yat. Krlp, paralansa dahi yok olmayan doann bu saf armaan, bugn de modern yaamn ayrlmaz bir paras. Eritilip, yeniden retilen, doay kirletmeyen, iine konulan maddeyi bozmadan yllarca koruyup, saklayan bu esiz malzeme konserve kabndan sohbetleri stan ay bardana, n bin bir halini gsteren kristalden ila ielerine kadar bizlerle i ie yaamaya devam ediyor. Su itiimiz bardak ya da evimizdeki avizenin kristal pulu belki de binlerce yl ncesinde gelen bir camn izlerini tayor.
CamdaN Yansyan UygarLk
Hybrid-Şeklinde
